Автор: Тоқберген Байтасов

Арыстан бапқа түнетіп,

Түркістаннан тілетіп

Ғайып ерен қырық шілтен

Тұрсын деп сені күзетіп.

«Ұят өлді. Оны жерлеуге ешкім келмеді…»
Содан бері ұяттың қайда жерленгенін іздеп жүрмін…
Сіз білмейсіз бе?
Ұят қайда жерленген?..

Дәулетті болу бүгінгі ұранымыз

Мал жинағыш болыпты қыздармыз,

Бай болу, бақыттың жолы ма екен?

Әлде кедей осы заман қоры ма екен?

Осы кезге дейінгі көптеген жазбаларымда, және арнаулы кітап түрінде де қазақ сөз өнерінің майталмандары болған философ ағайындарды сынаумен келгенім де рас. Бұл менің оларды жек көргенім емес, керісінше дін болсын, басқа барлық ғылым-білім саласы болсын кімнің дұрыс, кімнің бұрыс екенін айыратын әділ қазы болуға тиісті философия мектебінің өкілдері болу керек

Құран- Алланың біздерге көрсетіп қойған, Алланың көркем сөзі. Ал әрбір аяттыың орнын белгілеген сандар жүесі растығынан хикметінен белгі болып табылады. Құраның араптарға түсірген яғни арап тіліде мағлұм болған насихаты арап елдері үшін өз ара сұхбат құру мен философиялық пайымдаулардың шегін белгілейді. Бірақ, құранды арап тілінде оңайластырып үгіт түрінде түсірдік деген аяттар бар. Олай болса құранды арап тілінен тікелей оқығанмен, насихаты ғылымдық сыры түсіндірмейтін өз-ара ұқсас аяттардың құпия сырлары ашылмайды. Бұл аяттар өзге және жан ғылымынан нақылдары, сөз байлығы қалптасқан елдерге аударылу арқылы ғана және әрбір 100-жыл сайын сөз атауларының ұғымдарының өзгерумен арап тіліндегі атау сөздердің жаңадан мағыналарының ашылып отыруымен де ерекешеленеді. Мұндай ғылымен айналысатын философиялық сөз ғылымын меңгерушілердің де дарындылғына байлансты болады.  Сондықтан арап жұртынан философтар сұхбат білімін жетілдірген даналар шығуы да мүмкін емес.

Дінің де ұлтымыздың да тәрбиесі сөз білімін меңгеруге келіп тірелетіні де хақ. Ендігі қазақ елінің сөз білімін жүргізуші; филолог, психолог,  жазушы, ақын, саясатшы, дінші қауым өкілдері болғаны да айқын. Көптеген жылдар дін дәстүрінің де, қазақ салт-дәстүрінің де көлеңкеде қалуымен, ендігі жолымызды да, саясатымызды да, дінімізді де кітаптан алған, оқыған біліммен бағалап, кім көп білім білсе, кітап оқыса сол ғұлама, дана, деген ұғым қалыптасқасын, аталарымыздың; «Ақыл жастан» деген мақалына сәйкес келеді.

VIII- Жын қуаттары мен адам болмысының рухани дәрежесінің  философиялық түсініктері

     (Жалғасы, басы1;- 7;-ші бөлімдерінде)

Normal 0 false false false RU X-NONE X-NONE /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Обычная таблица"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi; mso-fareast-language:EN-US;}

Жоғарыдағы  алғашқы бөлімдерде баяндалғандай Хау анамызға алғашқы болып үндік қатынасқа түскен жылан негізінен ібіліс періштесінің Адам атамыз бен Хау ана денесіне рухани қызмет, сәжде  жасауға қарсы болғаннан кейін қуылған аласталған кезде өрістік түрде бейнеленген жыланға айналған еді. Ал ібілістің жаратылысы оттың негізі –  жын болса, оттың жалынынан ағашқа айналып, яғни шырша тектес  қарағай ағашы болып, жақсылық пен жамандықтың арасын ажыратып тұрушы, сол сияқты от пен судың арасын да бөліп өзара қатынасын  қалыптастырушы негізгі тек болып саналады.

Бұл тақырыпты қозғауға осы сайт бетінде көптеген сауалдарға, деректерге пікір талас барысында қанша дәлел, сандық өлшем немесе басқалай да ата дәстүрінен нақыл сөзге жүгінгенмен қазақтың зиялы, оқысмысты аталаған қауымының өзінің білімде жүрегінде тұрғанынан ешқандай басқа сөзге тоқтай алмайтындығын жындылығын білуге болады.

Кім білмейді Ескендірдей жаһан кезді?

Қанішер, қаһарлы хан ашуы көп,

Жаулаған жарты әлемді, қырды жойды

Сонда да көңілі тоқтап тоймай қойды.

Бес қымбатты адамзаттың болады екен,

Сол қымбатпен иман жүрекке толады екен.

Иманың шартын білмей, құр сенімен,

Иланғанмен амал білмей болар бекер.