Автор: Тоқберген Байтасов

Cағаты қиямет соққан заманда,

Қазақ ұлты ұйқыдан бұл тұра ма?

Жауабын іздеп бұл сауалға,

Аңшыдай із кескен көп қан сонарда.

Әдеті болған сыншылдың,

Тізімін алып көп міннің.

Сөз айтады зарланып,

Амалдың білмей төркінін.

Мен де бір соның бірімін,

Амалы бар сыншыл сөзімнің.

Қазақтың бәрі надан ба?

Телмірген бір адамға.

Айдамасаң жүрмейтін,

Ақылы жоқ басында

Теңелген әбден хайуанға.

Адамдық па, өзгені жұлып жемек?

Ата-баба тарихынан кекті іздемек.

Бүкіл ұлтты ессіздер жүр қаралаған,

Өз ұлтын кемшіліксіз құдай демек.

«Мұхаммед ғылым берілгендер, Құранның Раббыңнан бір хақиқат екендігін біліп, оған сеніп және оған жүректері берілуі үшін. Күдіксіз Алла иман келтіргендерді әлбетте тура жолға салады.( (22-54) Бұл аятпен  Алланың өзі ғана тура жолға салушы екендігін, яғни Алламен байланысқа түсуші, хабар алушы және оның ашық белгісі түрінде ғылым берілу керек екен. Сонда ғана иманның толысуы мен жүректердің көзі ашылып хақиқатты көруімен белгілі болмақ. Ал онда ғылым берілгендер қандай хақиқатқа бөлену керек?

Адамзатқа жер ортақ, күн, ай аспан денелері де ортақ. Барлық адамзаттың тегі Адам мен Хау анамыздан ғана таралады деген діншілер тарапынан шыққан сөз емес, мұның нақты дәлелі барына осы біздің қоршаған ақпараттық әлемнің ортақ әсерімен заман өткен сайын барлық әлем халқы бірі-бірін жақын туыстай тани бастауы да дәлел болмақ. Сонымен бірге қандайда бағзы замандағы ертегіге айналған әңгімелердің, аңыздардың бүгінгі күні ғылымдық тұрғыда шынға айналуынан да, біздерге құпия беймәлім көп нәрсенің әлі де зерттеліп адамзаттың өзара тұтастығымен ақпараттарды өңдеуде, қабылдауда әлдемді уақиғаларға да себепші адамдық жан өнімінен пайда болатыны да болашақта дәлелденетіні де хақ. Мұндай кез келген адам баласына таңсық емес сөздерден бастап отырғаным да біздердің қазақ халқының осындай адамзаттың шығу даму үдерісінің ең басында тұрып, барлық адамзаттың дінін, рухын, жанын бірлікте ұстауға болатын әлемдік тұрғыда ең құнды белгі ақпараттарды, қазына деректерді сақтаушы ел екенемізге жүздеген нақты дәлелдер келтірмек ойым бар.

Ашу мен ыза кернеген,

Қайрап тілін безенген.

Үрлеумен отты жақпаққа,

Біліммен өзін шендеген.

       Құдай -БАР,  БІР Алла -Тәңір, Ол Алла- жалғыз, Барлық жаратылыстың Раббы Алла. Құдай Бір емес, жалғыз. Жалғыздықтың құпия сыры, ондай нұр барлығында жоқ. Тек Құдайдың өзіне ғана тән сипат. Сондықтан Ол Алла (құдайымыз-нұрымыз) жалғыз. Егер Құдай Бір болса, барлық жанды, жансыз нәрседе де бірдің қатысы болып, құдайлық сипат болар еді, онда Алланың өзі жалғыз басқарушы, үкім беруші болмас та еді. Ал жалғыздық тек жанды ақылға ғана тән болғандықтан «Алдыма жалғыз келесіңдер» деген Алла тағала. Олай болса әбір жанның өзіне тән жалғыздық белгісі,  қасиеттік, қабілеттік ерекшелігі болады деген ұғымды да білдіреді. Адам баласын түп негіз нұр сипаты кісілік жалғыздан жаратқанымен; «Жалғыздық Құдайға ғана жарасады» деп жартылық сипаттарды некемен қосып екі жарты (жын қуаты мен шайтан сезім қуаты) бір бүтін болып, төртке көбейту парыз болған адамзатқа. Сондықтан; «Бас екеу болмай, мал төртеу болмас» деген. Бас жалғыз, ол Алланың добы, құдайлық нұрдан жаратылған. Екі бастың өзара қосылмай неге өзінше жалғыз болып бірге жүруінде не сыр бар? Ойлау ерекшелігінде, ой қуатын меңгеруінде, қозғалыстық қуаттылығының жиілік, тербелестік, кернеулік, өрістік ерекшелігінде емес пе? Еркектің басы құдайдан, әйелдің басы еркектің аяғынан деп неге айтқан інжілде? Бастық қуаттық, ой  қозғалыстық ерекшелігі  болмаса қалай жыныстық айырмашылық пайда болады? Бір жыныстылықтықтың, рухани азғандаудың, әйелдердің еркекке айналуға құштарлығы, ерлердің жіңішке мінезділікке айналуына осы бастың тазалықтық жағдайы деп ойламайсыз ба? Сондықтан бастың қадірін білмегендер түбінде жалғыздықтың зардабын да тартады екі дүниеде де. Мал төртеу, олар бір ақылдың көлігі. Сондықтан; «Төртеу түгел болса төбеден, бір ақыл келеді.» Бір ойдың, таза ақылдың бірлік қуаты. Ал мұндай  ақылмен ойланғанда; Пұтқа табыну дегеннің өзі жанды, жансыздық ұғымына байланысты. Жанды ақылға Бірге «Единицаға» табынбаған Адам болып өмір сүре алмайды. Қазіргі заманда білімнің өзі қаракеттік, танымдық ақылдың өлшемі болып, мектеп жасына келген баланы да пұтқа табындыра алмайсың да, қисынсызға нандыра да алмайсың. Әрбір білімді адам баласы Алладан берген; Бір жанның сырын түсінсе, жансыз пұтқа табындыру деген түк қисыны жоқ ертегі ғана екенін біледі. Сондықтан масһабшы, тәпсіршілердің бұл ұғымды оңды-солды пайдалануының өзі надандық. Жын және шайтанда — бір ібіліс-кісілік бар, ал рухани бірліктегі жаныңда- бір «мендік» бар, киелі  рухта бір тазалықты сүйетін кісілік бар. Сондықтан Алланың Бір тәңірлік сипаты барлық жаратылыстың нәрселерінде бірдей барлығын білдіреді.  Бірақ Бір Алла болса, Бір ақылмен басқарылатын жанды қозғалыс иелері болып салады. Сондықтан әрбір сөздің өз орны барын ескерткен құранда. Сонымен Алла тағаланың өзі жол-ғылым болса, Раббымыздың бірлігінің ерекшелігі мен Алла тағаланың ғылымдық сыры қандай? Тәпсіршелердің білімді ақыл қылып, логикалық пайымдаумен сөз ұғымына үңілуіге, ойлану қабілетіне тиым салып, ақылды қақпанға байлап қойғанына яғни жынмен шектеліп негізделуден құтылғыңыз келсе, әр сөздің қуатын ерекшелігіне үңіліп, ойды еркін меңгерсеңіз ақылда бостандыққа шығарары сөзсіз… Ал енді өзіңізді байқап көріңіз тапқыш ақыл, таза ойды шақырып. Бірақ ол үшін не керек, қандай рухани қуаттарды меңгеру екенін білесіз бе?

Оқырмандарға жалпы жын мен шайтанның адамзаттың рухани тұрғыда жартысы болып гендік, тектік өмір ағашының негізі «гормондар» арқылы метафизикалық, физикалық, химиялық, өрістік, кернеулік қуаттарын құрайтынын; «Жын-шайтандар философиялық» түсінігі деген жазбада таныстырып кеттік. Енді осындай қуаттардың әсерінен қандай рухани ахуалдың пайда болатынын және себебі мен салдарын жалпылай баяндап көрейік. Біздердің егемендік алып бөлек шығуымызбен өзімізді-өзіміз тануға кең есік ашылып, қазаққа тән мінезімізбен бізге бұрын арман болған барлық әдеттер мен білімдердің соңынан қуып жүріп меңгере бастадық. Бұл біріншіден ақыл-ойымызға кеңістік ашылып рухани сілкінуге жәрдем бергенмен, ал екіншіден өзге елдің салттық білімімен олардың әдеттеріне, шайтандық, жындылық қылықтарына ақылымызды да айырбастап жатқанымызды аңғаратын арамыздан шыққан даналар да болмады.

Шындық пен шынның да бар айырмасы,

Түс көрмек адамзатқа бұл парасы.

Түстегі шындықты жору керек,

Ал шын түс бар, айқын болған оқиғасы.

Тарихта әпсана бар түс секілді,

Бірі аңыз бірі оқиға күн, түн секілді.